Etüv, İnkübatör ve Soğuk Oda Kalibrasyonu: Sıcaklık Dağılımı Nasıl Ölçülür?
Etüv, inkübatör, soğuk oda veya iklimlendirme kabini kalibrasyonu, cihazın göstergesindeki sıcaklığın kabin içinde gerçekten oluşan sıcaklıkla ne kadar uyuştuğunu ve sıcaklığın kabin içinde ne kadar düzgün dağıldığını belirler. Ölçüm, kabinin farklı noktalarına yerleştirilen kalibre edilmiş sensörlerle, cihaz kullanıldığı ayar değerinde kararlı hâle geldikten sonra yapılır.
Gösterge neden yetmez?
Kabinin göstergesi sıcaklığı tek bir noktada, kontrol sensörünün bulunduğu yerde ölçer. Oysa numune, besiyeri ya da ürün kabinin her yerinde durabilir. Kapıya yakın raflar, ısıtıcı veya soğutucuya yakın bölgeler ve köşeler, göstergenin gösterdiğinden birkaç derece farklı olabilir. Bu fark, bir mikrobiyoloji inkübatöründe üremenin, bir etüvde kurutmanın, bir aşı dolabında ürün kalitesinin sonucunu doğrudan etkiler.
Bu yüzden kontrollü hacimlerin kalibrasyonunda yalnızca "gösterge doğru mu?" sorusuna değil, "kabin içinin tamamı istenen sıcaklıkta mı?" sorusuna da cevap aranır.
Ölçüm nasıl yapılır?
- Kullanım değeri belirlenir. Kalibrasyon, cihazın gerçekten kullanıldığı ayar değerinde (ör. 37 °C inkübatör, 105 °C etüv, 5 °C soğuk oda) yapılır. Birden fazla değerde kullanılan cihazlarda her biri ayrıca ölçülür.
- Sensörler yerleştirilir. Kalibre edilmiş sıcaklık sensörleri kullanılabilir hacmin köşelerine ve merkezine konur. Küçük kabinlerde genellikle 9 nokta (8 köşe ve merkez) kullanılır; büyük hacimlerde nokta sayısı artırılır.
- Kararlılık beklenir. Kabin ve sensörler ayar değerinde dengeye gelene kadar beklenir; kapı açılışı gibi bozucu etkiler önlenir.
- Kayıt alınır. Kararlı durumda belirli bir süre boyunca düzenli aralıklarla tüm noktalardan ve göstergeden okuma alınır.
- Sonuçlar hesaplanır. Her nokta için ortalama, en düşük ve en yüksek değerler ile ölçüm belirsizliği hesaplanır.
Bu yöntem EURAMET cg-20 (sıcaklık ve/veya nem kontrollü hacimlerin kalibrasyonu) ve DKD-R 5-7 rehberlerinde tarif edilir.
Sertifikada ne görürsünüz?
- Merkez sıcaklık ve gösterge sapması: göstergenin, kabin merkezindeki gerçek sıcaklıktan farkı.
- Homojenlik (sıcaklık dağılımı): aynı anda ölçülen noktalar arasındaki en büyük fark; kabinin ne kadar düzgün ısındığını veya soğuduğunu gösterir.
- Kararlılık: ölçüm süresi boyunca sıcaklığın zamanla ne kadar dalgalandığı.
- Ölçüm belirsizliği: sonuçların hangi aralıkta güvenilir olduğu (k=2, yaklaşık %95 güven seviyesi).
Bu değerleri kendi kabul kriterinizle karşılaştırırsınız: örneğin bir inkübatör için "37 ± 1 °C" istiyorsanız, en sıcak ve en soğuk noktanın belirsizlikle birlikte bu aralıkta kalması gerekir.
Ece Kalibrasyon'da kapsam
Kontrollü hacimlerin kalibrasyonu, Ece Kalibrasyon'un TÜRKAK akreditasyon kapsamındadır (AB-0142-K):
| Ölçüm | Aralık | Genişletilmiş belirsizlik (k=2) |
|---|---|---|
| Etüv, inkübatör, soğuk oda, iklimlendirme kabini, otoklav: sıcaklık dağılımı | −20 °C … 220 °C | 1,1 °C |
| Aynı cihazlar: merkezi sıcaklık | −20 °C … 220 °C | 0,74 °C |
| Kül fırını (eksenel sıcaklık dağılımı) | 400 °C … 600 °C | 3,2 °C |
| Kül fırını (eksenel sıcaklık dağılımı) | 600 °C … 1100 °C | 3,3 °C |
| Higrometre ve bağıl nem ölçer (datalogger dahil): nem-sıcaklık kabininde karşılaştırma | %30 … %80 rh | 3,2 %rh |
Kalibrasyon taşınabilir sistemle müşteri yerinde veya laboratuvarda yapılır; cihazın sökülüp taşınması gerekmez. Hizmetin tamamı için Sıcaklık ve Nem Kalibrasyonu, ayrıntılı kapsam için Akreditasyon Kapsamımız sayfasına bakabilirsiniz.
Ne sıklıkla kalibre edilmeli?
Kalibrasyon aralığı, cihazın kritikliğine, kullanım yoğunluğuna ve geçmiş kalibrasyon sonuçlarına göre kalite sisteminizde belirlenir (bkz. ILAC G24 / OIML D 10). Çoğu laboratuvar ve üretim alanında yıllık kalibrasyon başlangıç noktasıdır; sapma eğilimi görülen, taşınan, onarılan veya ayar değeri değiştirilen cihazlar beklenmeden yeniden kalibre edilmelidir.
Sık sorulan sorular
Etüv kalibrasyonu yerinde yapılabilir mi?
Evet. Kontrollü hacimlerin kalibrasyonu, cihazın kurulu olduğu yerde, kullanıldığı koşullarda yapılır; bu hem daha gerçekçi sonuç verir hem de cihazın taşınmasını gerektirmez.
Kalibrasyon ile sıcaklık haritalaması aynı şey mi?
Hayır. Kalibrasyon, bir cihazın (kabinin) belirli bir ayar değerindeki performansını kısa bir kararlı sürede ölçer. Haritalama ise bir depo veya oda gibi büyük bir alanda, çoğunlukla günler süren ölçümlerle koşulların zamana ve konuma göre değişimini inceler. Ayrıntı için Isı ve Nem Haritalaması.
Otoklav da bu kapsama giriyor mu?
Evet. Sterilizatörlerde (otoklav) 220 °C'ye kadar sıcaklık dağılımı ölçümü akreditasyon kapsamındadır.
Kaynaklar
- EURAMET cg-20: Guidelines on the Calibration of Temperature and/or Humidity Controlled Enclosures
- DKD-R 5-7: Kalibrierung von Klimaschränken
- ILAC G24 / OIML D 10: Kalibrasyon aralıklarının belirlenmesi
- TÜRKAK AB-0142-K akreditasyon kapsamı (rev. 08, 01.10.2026)